Khoảnh khắc Luyện kim của Việt Nam: Từ Phụ thuộc Nhập khẩu đến Tự chủ Công nghiệp
Hỏi đáp có dữ liệu về tiến trình thép nội địa và cơ hội cho SME (doanh nghiệp vừa và nhỏ)
Câu 1: Vì sao Việt Nam đột nhiên đầu tư mạnh vào luyện kim nội địa?
Việt Nam đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt thép mang tính cấu trúc, đe dọa tham vọng công nghiệp hóa. Năm 2024, Việt Nam sản xuất được khoảng 22 triệu tấn thép thô 1, nhưng vẫn nhập khẩu 12-14 triệu tấn thép cuộn cán nóng (HRC - Hot-Rolled Coil) mỗi năm, tương đương 171% sản lượng HRC nội địa 2. Sự phụ thuộc nhập khẩu này tập trung vào một nguồn: 72% lượng HRC nhập khẩu đến từ Trung Quốc, và sản lượng đã tăng gấp đôi so với năm trước 3. Chính phủ đã đặt mục tiêu đến năm 2050 sản xuất 70 triệu tấn thép thô, đáp ứng 90% nhu cầu trong nước 4.
Câu 2: Những loại thép nào Việt Nam đang nhập khẩu nhiều nhất?
Thép cuộn cán nóng (HRC) chiếm phần lớn nhập khẩu với gần 8,8 triệu tấn chỉ trong 9 tháng đầu năm 2024, tăng 26% so với cùng kỳ 3. Ngoài HRC thông dụng, Việt Nam nhập khẩu gần như toàn bộ các mác thép chuyên dụng: thép HRC mác SAE1006 dùng cho cán nguội phục vụ ngành ô tô 5, thép không gỉ 304 cho thiết bị gia dụng và máy móc 6, và thép hợp kim cho hàng không cùng cơ khí chính xác 7. Ngay cả thép mạ kẽm cơ bản cho xây dựng cũng phải nhập, với nhập khẩu thép mạ màu tăng 27,1% trong năm 2024 8.
Câu 3: Khoảng cách giữa sản xuất nội địa và nhu cầu lớn đến mức nào?
Công suất sản xuất HRC của Việt Nam hiện đạt 8 triệu tấn mỗi năm, trong khi nhu cầu nội địa lên tới 10 triệu tấn, tạo ra mức thâm hụt cấu trúc 2 triệu tấn 9. Tháng 5 năm 2025, nhập khẩu HRC khổ rộng từ Trung Quốc đã tăng vọt lên 181.000 tấn, gấp 25 lần so với cùng kỳ năm 2024 10. Khoảng cách này buộc các nhà sản xuất Việt Nam trong lĩnh vực ô tô, đóng tàu và thiết bị gia dụng phải phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc, vốn chịu ảnh hưởng từ biến động giá và thay đổi chính sách thương mại.
Câu 4: Đột phá S700MC của Hòa Phát là gì và vì sao lại phát triển sản phẩm này?
Sau hơn một năm nghiên cứu phát triển và 25 lần cán thử, Hòa Phát Dung Quất đã trở thành nhà sản xuất đầu tiên tại Việt Nam loại thép kết cấu cường độ cao S700MC theo tiêu chuẩn châu Âu BS EN 10149 11. Mác thép này có giới hạn chảy tối thiểu 700 MPa cùng khả năng tạo nguội và hàn vượt trội 12. Hòa Phát theo đuổi sản phẩm này đặc biệt để cung cấp cho VinFast, Thaco và Thành Công, đã tiếp cận các hãng ô tô này bằng mẫu thử cho các ứng dụng khung xe tải, kết cấu moóc và sát-xi xe 13. Quá trình phát triển đòi hỏi làm chữ thiết kế thành phần hóa học, vi hợp kim, kiểm soát kết tủa và công nghệ cán nhiệt cơ học 11.
Câu 5: Những đầu tư nội địa nào khác đang giải quyết sự phụ thuộc nhập khẩu?
Hòa Phát đang hoàn thiện tổ hợp Dung Quất 2 trị giá 3,34 tỷ USD, sản xuất 5,6 triệu tấn HRC chất lượng cao mỗi năm bằng công nghệ châu Âu của tập đoàn SMS 14. Vingroup đã thành lập VinMetal với vốn đầu tư 10.000 tỷ đồng (khoảng 380-490 triệu USD) cho tổ hợp công suất 5 triệu tấn mỗi năm tại Hà Tĩnh, nhắm thẳng vào chuỗi cung ứng sản xuất xe điện của VinFast 15. Ngoài ra, Hòa Phát còn khởi công dự án nhà máy thép đường sắt, dự kiến tạo lợi nhuận trước thuế 29,4 triệu USD mỗi năm, với dây chuyền cán bắt đầu vận hành từ quý 3 năm 2026 16.
Câu 6: Ba ngành nào được hưởng lợi nhiều nhất từ sản xuất thép nội địa?
Ngành ô tô được hưởng lợi trực tiếp: ngành ô tô Việt Nam đã tăng trưởng hơn 20% mỗi năm 17, và thép S700MC nội địa cho phép sản xuất trong nước các linh kiện khung và kết cấu trước đây phải nhập khẩu. Ngành đóng tàu được lợi từ việc giảm phụ thuộc vào thép tấm và thiếc hàn nhập khẩu cho đóng tàu, hỗ trợ các nhà máy đóng tàu hiện hữu tại Hạ Long, Hải Phòng và Đà Nẵng 18. Ngành thiết bị gia dụng, nơi Samsung, LG và Panasonic vận hành các cơ sở xuất khẩu lớn, được hưởng lợi từ sản xuất nội địa thép cuộn cán nguội và thép mạ cho vỏ tủ lạnh, máy giặt 19.
Câu 7: Những cơ hội ngắn hạn nào cho SME trong đợt mở rộng này?
SME có thể nắm bắt giá trị từ các dịch vụ gia công thép: cắt, xẻ, bẻ, và gia công CNC HRC cho các nhà sản xuất cần giao hàng đúng lúc (JIT - just-in-time) 20. Phân phối và mua bán khu vực các mác thép thông dụng đòi hỏi vốn đầu tư thấp hơn, trong khi dịch vụ logistics và kho bãi giải quyết các điểm nghẽn giao hàng chặng cuối 21. Hiệp hộp các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam ước tính các công ty xây dựng trong nước có thể đảm nhận hơn một nửa phát triển hạ tầng đường sắt cao tốc, tạo ra cơ hội thầu phụ lớn cho các doanh nghiệp nhỏ hơn 22.
Câu 8: Những cơ hội dài hạn nào cho SME từ các dự án hạ tầng?
Đường sắt cao tốc Bắc - Nam, ước tính 1.713.540 tỷ đồng (67,34 tỷ USD), sẽ tạo ra hơn 200.000 việc làm trong giai đoạn thi công 23. Bộ Xây dựng lên kế hoạch đào tạo 70.000 nhân sự làm chủ công nghệ đường sắt cao tốc đến năm 2035, riêng tuyến đường sắt cần gần 14.000 nhân viên vận hành 24. SME có thể tham gia qua cung cấp bê tông và cốt thép, cho thuê thiết bị, logistics công trường và nhượng quyền bán lẻ tại ga. Nhà máy thép đường sắt của Hòa Phát (vận hành quý 4 năm 2026) sẽ cung cấp vật liệu ray, trong khi tín hiệu và thiết bị điện mở ra cơ hội nội địa hóa cho các SME điện tử 25.
Câu 9: Những rào cản nào ngăn SME tham gia chuỗi cung ứng thép?
Yêu cầu chứng nhận là rào cản chính: các nhà sản xuất ô tô và thiết bị gia dụng yêu cầu chứng nhận ISO và IATF 16949 (tiêu chuẩn quản lý chất lượng ngành ô tô toàn cầu) mà nhiều SME chưa có 26. Chỉ 14% SME Việt Nam tham gia gia công hoặc lắp ráp cho doanh nghiệp lớn tính đến năm 2003, cho thấy sự tích hợp mạng lưới còn yếu 27. Cường độ vốn cho thiết bị gia công thép và chi phí tuân thủ môi trường cho các cơ sở mạ hoặc xử lý bề mặt loại trừ các doanh nghiệp nhỏ hơn 28. Lịch sử SME Việt Nam tham gia chủ yếu ở các công đoạn giá trị gia tăng thấp của chuỗi giá trị toàn cầu, hạn chế biên lợi nhuận 29.
Câu 10: Triển vọng tích hợp SME vào chuỗi cung ứng luyện kim ra sao?
Chính sách nhà nước tích cực hỗ trợ SME tham gia: Nghị định 39/2019 cho phép vay vốn ưu đãi để cải tiến công nghệ và tham gia chuỗi cung ứng 30, đồng thời các dự án có trên 80% SME tham gia chuỗi phân phối sản phẩm sẽ được hưởng ưu đãi đầu tư 31. Sự chuyển dịch cấu trúc từ thép nhập khẩu sang thép nội địa tạo ra một cửa sổ thập niên cho gia công, phân phối và sản xuất linh kiện chuyên dụng. Thành công đòi hỏi chuyên môn hóa ngách: tập trung vào mác thép hoặc công đoạn gia công cụ thể thay vì cạnh tranh với Hòa Phát về sản lượng thông dụng, đồng thời hợp tác với nhà cung cấp công nghệ nước ngoài cho năng lực mạ, xử lý nhiệt hoặc gia công chính xác 32.
🐟🌊⛩️
AnTamForward - Tìm kiếm Forwarder Uy tín
Truy cập: antamforward.vn
Nguồn tham khảo:
- 1 Decarbonising Vietnam's steel industry: Challenges and opportunities
- 2 Hot-rolled steel imports to Vietnam skyrocket, China dominates market
- 3 Hot-rolled steel imports to Vietnam skyrocket, China dominates market
- 4 Việt Nam đặt mục tiêu sản xuất 70 triệu tấn thép thô, đáp ứng 90% nhu cầu nội địa vào năm 2050
- 5 Four key reasons Asian hot-rolled coil prices remain stagnant
- 6 How is the history of Vietnam metallurgy?
- 7 Vietnam steel market supply and demand analysis report
- 8 Vietnam's steel production and exports show strong growth in 2024
- 9 Decarbonising Vietnam's steel industry: Challenges and opportunities
- 10 Nhập khẩu thép HRC khổ rộng từ Trung Quốc tăng sốc
- 11 25 lần cán thử và "mẻ thép đặc chủng" lần đầu tiên sản xuất tại Việt Nam
- 12 Hoa Phat develops S700MC high-strength steel for automotive and heavy equipment applications
- 13 Hoa Phat Group: From volume to value
- 14 Vietnam's steel heavyweight Hoa Phat to start operating $3.34 bln factory in 2025
- 15 Vingroup sets up $380 million steel company
- 16 Hoa Phat's rail steel plant project could generate $29.4 mln in annual pre-tax profit
- 17 Overview of the steel industry in Vietnam
- 18 Vietnam's shipbuilding industry analysis (Brookings)
- 19 Vietnam steel market supply and demand analysis report
- 20 How to find metal suppliers in Vietnam
- 21 Metal suppliers in Vietnam
- 22 High-speed railway project brings development opportunity for Vietnamese firms
- 23 Business opportunities in Vietnam's North-South high-speed railway project
- 24 Vietnam aims to train at least 35,000 railway workers by 2030
- 25 Hoa Phat's rail steel plant project could generate $29.4 mln in annual pre-tax profit
- 26 Vietnam manufacturing landscape
- 27 Vietnam's Small and Medium Sized Enterprises Development
- 28 How to find metal suppliers in Vietnam
- 29 Vietnam supply chain
- 30 Vietnam financial support program for small and medium-sized enterprises
- 31 Supporting for small and medium-sized enterprises
- 32 Vietnam manufacturing landscape