Tại sao cá ba sa, cá chép và cá rô phi giờ đây đã có trong bếp của người Nhật ? Tương lai cho các hải sản Việt Nam sẽ là gì ?

Phân tích hỏi đáp: Bước đột phá cá nước ngọt của Việt Nam

Hỏi 1: Chuyện gì vừa xảy ra? Tại sao tin này đáng chú ý?

Đáp: Hai sự kiện lần đầu trong năm 2025:

Sự kiện 1 (tháng 7/2026): Công ty CP Thủy sản sạch Việt Nam (Cần Thơ) đã xuất khẩu phi lê cá rô phi sang Nhật để chế biến sushi/sashimi (món cá sống truyền thống của Nhật) sau 6 tháng phát triển quy trình [11].

Sự kiện 2 (tháng 12/2025): Công ty TNHH Mãi Tín Bình Định xuất 11 tấn cá diêu hồng (cá nước ngọt lai tạo, phổ biến ở VN) dạng sushi sang Nhật từ hồ Định Bình, Gia Lai [12].

Ý nghĩa: Nhật nhập 530,45 triệu USD chế phẩm thủy sản từ Việt Nam năm 2024 [3], nhưng 99% là tôm và cá ngừ. Các loài cá nước ngọt (rô phi, cá chép, cá ba sa) vào phân khúc sushi-sashimi của Nhật là chuyển dịch cơ cấu, không phải tăng trưởng dần dần.

Hỏi 2: Điều gì đã tạo nên bước đột phá kỹ thuật này?

Đáp: Ba lớp hạ tầng:

Lớp 1 - Hệ thống truy xuất nguồn gốc

• Việt Nam đạt độ phủ 98% VMS (Hệ thống giám sát tàu cá bằng GPS) cho tàu cá từ 15 mét trở lên tính đến tháng 9/2023 [10]
• Truy xuất blockchain từ trang trại đến bàn ăn đã vận hành cho các cơ sở đạt chuẩn xuất khẩu [13]

Lớp 2 - Kiểm soát chất lượng

• Quy trình thu hoạch sống: cá vận chuyển còn sống đến nhà máy chế biến [11]
• Tuân thủ "không dư lượng kháng sinh" - điều kiện bắt buộc cho Nhật [12]
• Yêu cầu nhật ký sản xuất theo Luật Thủy sản sửa đổi [11]

Lớp 3 - Năng lực chế biến

• Việt Nam có khoảng 510 nhà máy chế biến thủy sản đạt chuẩn xuất khẩu [11]
• Nhà máy mới ở Sóc Trăng: công suất 200 tấn/ngày phi lê cá rô phi [11]

Hỏi 3: Sao lại chọn Nhật trước? Có phải chiến lược riêng cho Nhật?

Đáp: Nhật đóng vai trò cửa khẩu chứng nhận chất lượng, không phải điểm đến cuối cùng.

Logic: Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của Nhật là khắt khe nhất thế giới. Chứng nhận đạt cấp sushi ở Nhật sẽ tự động tạo uy tín cho các thị trường EU, Mỹ, Canada [11][12].

Xác nhận chéo:

• Xuất khẩu rô phi sang Mỹ 2024: 19 triệu USD (+572% so với cùng kỳ) [14]
• Dự báo thị trường rô phi toàn cầu: 14,5 tỷ USD vào 2033 [15]
• Cá ba sa hiện là cá nước ngọt được tiêu thụ số 1 tại Mỹ, vượt rô phi (tháng 10/2024) [16]

Kết luận: Vào Nhật = chiến lược "đặt chân trước" (beachhead strategy). Phần thưởng chính là thị phần cá nước ngọt toàn cầu.

Hỏi 4: Điều kiện thị trường nào tạo ra cơ hội này?

Đáp: Sụp đổ nguồn cung cá nước ngọt hoang dã toàn cầu.

Con số:

• Cá minh thái Alaska: thiếu hụt hạn ngạch 10%, vùng Vịnh Alaska cắt 25% (186.245 tấn còn 139.498 tấn) [8]
• Cá minh thái Nga: dự kiến giảm xuống 204.000 đến 260.000 tấn (từ 335.500 tấn) [8]
• Sản lượng minh thái toàn cầu: 3,49 triệu tấn còn 3,22 triệu tấn (2022) [17]

Kết quả: Nhà nhập khẩu chuyển sang loài nuôi có nguồn cung ổn định. Cá ba sa/rô phi Việt Nam lấp chỗ trống.

Tác động giá: Giá minh thái giữ ở 1.630 USD/tấn [8], giúp cá nuôi Việt Nam cạnh tranh được về giá.

Hỏi 5: Cơ hội cho rô phi/cá ba sa lớn đến đâu?

Đáp: Số liệu cho thấy quỹ đạo tăng trưởng theo cấp số nhân:

Sản lượng rô phi Việt Nam: khoảng 300.000 tấn/năm [19]

Vị thế thị trường: Rô phi Việt Nam đi từ 17 triệu USD (2023) đến 41 triệu USD (2024) đến 99 triệu USD (2025) [4][5], cho thấy cầu đang tăng tốc, không tăng tuyến tính.

Hỏi 6: Rào cản nào còn lại với thị trường EU và Mỹ?

Đáp: Hai rào cản phi thuế quan trọng:

EU - Thẻ vàng IUU (Khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không được quản lý) - Áp dụng từ 2017

• Tình trạng: Ủy ban châu Âu hoãn cuộc thanh tra lần thứ 5 đến cuối 2025 [6]
• Mục tiêu: Gỡ thẻ vàng vào quý 4/2025 [20]
• Chi phí kinh tế: 387 triệu USD doanh thu mất mỗi năm từ hải sản đánh bắt hoang dã (cá ngừ, mực, bạch tuộc) [21]
• Yêu cầu: 100% giám sát tàu + hệ thống kiểm soát nhập khẩu hải sản hoang dã đóng container [22]

Mỹ - Thuế chống bán phá giá

• Cá ba sa: thuế suất đến 35,29% (kỳ rà soát POR19 - đợt Mỹ đánh giá giá nhập khẩu) [23]
• Ngoại lệ: 7 doanh nghiệp Việt Nam hiện được thuế 0% [7]
• Tôm: thuế POR19 cuối cùng công bố tháng 2/2024 [24]

Ý nghĩa chiến lược: Doanh nghiệp có thuế 0% (Vinh Hoan, v.v.) có lợi thế cạnh tranh trước đối thủ khoảng 12-18 tháng.

Hỏi 7: Thị trường nào hưởng lợi nhiều nhất từ tiến bộ kỹ thuật/chính sách của Việt Nam?

Đáp: Phân theo 3 cấp:

Cấp 1 - Khối CPTPP (Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương)

• Nhật, Canada, Mexico, Peru: xóa 95% thuế quan [25]
• Xuất khẩu thủy sản sang khối CPTPP +15% chỉ trong 4 tháng đầu 2019 (+502 triệu USD) [25]

Cấp 2 - Thị trường EVFTA (Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU)

• EU 0% thuế cho phần lớn thủy sản từ tháng 8/2020 [25]
• Xuất khẩu thủy sản sang EU 2024 +20% so với 2023 [1]

Cấp 3 - Mỹ

• Phục hồi sau suy giảm 2023: tháng 2/2025 xuất khẩu 655 triệu USD (+42,6% so với cùng kỳ) [26]
• Đơn hàng cá ba sa +27% so với cùng kỳ [27]

Hỏi 8: Mục tiêu chiến lược của Việt Nam là gì?

Đáp: Đa dạng hóa để giảm phụ thuộc vào tôm.

Cơ cấu xuất khẩu hiện tại (2025):

• Tôm: 4,6 tỷ USD (khoảng 41% tổng) [2]
• Cá ba sa: 2,2 tỷ USD (khoảng 19%) [9]
• Cá ngừ: 1,0 tỷ USD (khoảng 9%) [2]

Rủi ro: Tôm đang chịu cạnh tranh giá từ Ecuador, Ấn Độ, Indonesia [28]

Giải pháp: Cá nước ngọt là động cơ tăng trưởng thứ hai. Thị trường rô phi toàn cầu đang tăng; Việt Nam có lợi thế khí hậu (nước ấm = nuôi quanh năm).

Mục tiêu 2030 (theo nghị định Bộ): sản lượng rô phi 300.000 tấn, 50-60% để xuất khẩu [19]

Hỏi 9: Điều gì có thể làm chệch hướng quỹ đạo này?

Đáp: Ba hướng rủi ro:

1. Không gỡ được thẻ vàng IUU (EU)

• Nếu cuộc thanh tra EC cuối 2025 thất bại, Việt Nam mất lợi thế EVFTA cho các loài đánh bắt hoang dã.

2. Thuế chống bán phá giá mở rộng (Mỹ)

• Kỳ rà soát POR20 có thể thu hồi thuế 0% của các doanh nghiệp hiện tại.

3. Dịch bệnh/Biến đổi khí hậu

• Cá nước ấm dễ tổn thương trước mầm bệnh mới; xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long đang ảnh hưởng vùng nuôi.

Hỏi 10: Kết luận cuối - lợi thế cạnh tranh có bền vững không?

Đáp: Có, nhưng có điều kiện.

Thuận lợi:

• Địa lý: Đồng bằng sông Cửu Long = vùng nuôi nước ấm lý tưởng
• Hạ tầng: 510 nhà máy đạt chuẩn, truy xuất blockchain đã vận hành
• Thời điểm: thiếu hụt minh thái toàn cầu tạo ra cửa sổ 3-5 năm

Điều kiện:

• Phải gỡ thẻ vàng IUU EU trước 2026
• Phải duy trì thuế 0% Mỹ cho các nhà xuất khẩu chủ lực
• Phải mở rộng từ "đạt chuẩn Nhật" sang "thương hiệu toàn cầu"

Dự báo 2026: xuất khẩu rô phi 150 triệu USD+, cá ba sa ổn định 2,2 tỷ USD+, tổng thủy sản 12 tỷ USD+ [2][5]

🐟🌊⛩️
AnTamForward - Tìm kiếm Forwarder Uy tín
Truy cập: antamforward.vn

Nguồn tham khảo

[1] Dữ liệu xuất khẩu thủy sản Việt Nam 2025: Top nhà xuất khẩu và thị trường [2] Triển vọng thị trường xuất khẩu thủy sản Việt Nam [3] Nhập khẩu của Nhật - chế phẩm thịt, cá và thủy sản từ Việt Nam [4] Việt Nam hướng tới đẩy mạnh xuất khẩu rô phi giữa cuộc chiến thương mại [5] Cẩm nang cá rô phi Việt Nam [6] EC hoãn thanh tra thủy sản Việt Nam đến cuối năm [7] Miễn thuế chống bán phá giá cho 7 doanh nghiệp cá tra Việt Nam [8] Sản lượng minh thái Alaska suy giảm và thị trường thắt chặt [9] Xuất khẩu thủy sản Việt Nam 2025 lập kỷ lục [10] Triển khai VMS trong nghề cá Việt Nam [11] Xuất khẩu thành công cá rô phi Việt Nam sang Nhật làm sushi [12] Cá diêu hồng Việt vào Nhật dưới dạng sushi - bước tiến mới của Mai Tín Bình Định [13] Blockchain và truy xuất nguồn gốc cho nông sản Việt vào EU, Mỹ, Nhật [14] Thị trường cá rô phi Việt Nam và toàn cầu: cơ hội, thách thức và giải pháp [15] Trung Quốc mất thị trường rô phi, vua cá tra Việt Nam nhanh chân xâm nhập, kiếm tỷ USD [16] Biến động thị trường rô phi thế giới ảnh hưởng đến cá tra Việt Nam [17] Nguồn cung minh thái giảm khi cầu cao [18] Mỹ, EU, Trung Đông - điểm đến tiềm năng của cá rô phi [19] Xuất khẩu cá rô phi Việt Nam tăng hơn 350% tính đến tháng 8 [20] Việt Nam phấn đấu gỡ thẻ vàng IUU của EU vào quý 4/2025 [21] Việt Nam tổ chức hành động ngành cấp bộ trước cuộc thanh tra IUU của Mỹ [22] Chính phủ Việt Nam siết biện pháp mạnh để thoát thẻ vàng châu Âu [23] Ngành thủy sản Việt Nam 2025: từ kỷ lục xuất khẩu đến chiến lược phát triển bền vững [24] Mỹ công bố thuế chống bán phá giá tôm Việt Nam [25] Các hiệp định thương mại ASEAN bao gồm CPTPP và EVFTA [26] Nhiều sản phẩm thủy sản Việt đối mặt lệnh cấm xuất khẩu sang Mỹ [27] Nuôi trồng thủy sản Việt Nam 2025: xu hướng và tiềm năng thị trường [28] Thách thức phát triển bền vững trong xuất khẩu thủy sản Việt Nam